Сұрақтар мен тапсырмалар
1. Тірі ағзалардың ұйымдасу деңгейін оқып-үйрену не үшін қажет?​

Оқшауланған, яғни көршілес жүйелермен зат пен энергия алмасуы болмайды.

Жабық, яғни көршілес жүйелермен энергия алмасады, бірақ зат алмасуы болмайды ( мысалы, космос кемесі).

Ашық, яғни көршілес жүйелермен зат және энергия алмасуы болады. Барлық биологиялық жүйелер- ашық жүйелер. Себебі, олар сыртқы ортамен затпен, энергиямен және ақпаратпен алмасып отырады.

Ұлпалық деңгейде құрылысы мен атқаратын қызметі ұқсас жасушалардың жиынтығынан ұлпа түзіледі. Ол шығу тегі мен атқаратын қызметінің ортақтығы бойынша біріккен жасушалардың жиынтығын құрайды.

Мүшелік деңгейде ұлпалардың бірнеше типтері функционалдық жағынан өзара байланыса отырып, белгілі бір мүшені құрайды.

Ағзалық деңгейде бірқатар мүшелердің өзара әсері жеке ағзаның біртұтас жүйесінің түзілуіне әкеледі.

Популяциялық-түрлік деңгейде шығу тегі , тіршілік ететін және мекен ету орталарының ортақтығы арқылы байланысқан біртекті ағзалардың жиынтығы түзіледі. Бұл деңгейде жалпы алғандағы элементарлық эволюциялық өзгерістер жүреді .

Биоценоздық деңгейде бірге тіршілік ететін және бір-бірімен байланысқан түрлердің комплексі – биоценоздық деп аталатын біртұтас жүйені түзеді .

Тірі жүйенің бірлігі мен алуан түрлілігі.

Биогеоценоздық ( экожүйелік) – түрлік құрамы бойынша әр түрлі ағзаларды мекен ету ортасымен өзара байланыста біріктіретін(биотопта) тірі материяның ұйымдасуының жоғары деңгейі .

Биосфералық– ғаламшар шекарасындағы барлық тіршілік белгілерін қамтитын анағұрлым жоғары сатыдағы табиғи жүйелердің қалыптасқан деңгейі.

1. қой малының атаулары:

арамза - қыста туған қозы.

көбдік - тоқты болған арамза.

көрпеш немесе көрпей - мезгілінен кешірек туған қозы.

марқа - жарты жастағы қозы.

тоқты - бір жасқа толғаны.

ісек - екі жасқа толған ұрғашысы.

саулық - екі жасқа толған ұрғашысы.

саулық - қоздаған қой.

ту қой - қған қой.

қошқар - тұқымдыққа жіберілген еркек қой.

2. сиыр малының атаулары: бұзау - бір жасқа дейінгі төлі.

торпақ-тана - бір жастан асқан төлі.

баспақ - күзге қарайғы бұзау.

қашар - бір жастағы ұрғашы сиыр.

құажын - екі жатағы төл беретін сиыр.

дөнежін - табынға түскен ұрғашы сиыр.

бесті сиыр - бірнеще рет бұзаулаған сиыр.

кенже тайынша - жас сиырдың атауы.

бұқаша - бір жасқа еркін толмаған тайынша.

тайынша бұқа - бір жасар кезі.

дөнен бұқа - табыңға түскеніне үш жыл болғаны.

құнан бұқа - екі жасар кезі.

3. жылқы малының атаулары:

арғамақ

қазанат

абы

тобышақ

текежәуміт

қазақы ат

қарабайыр

пырақ

дүлдүл.

тогызкумалак.күрес.кокпар.