Мұрат Мөңкеұлы "Сарыарқа" өленінің идеясы

казак ели кен байтак .

табиғаттың басты байлығы – жер. жер біздің қазынамыз, байлығымыз.

, жан – жануарлар, өсімдіктер өз қорегін осы жерден алады.

қасиетті жер – ана - алып күнді айналып жүретін жеті ғаламшардың ең құдыреттісі.

ата – бабамыз осы жер үшін сан ғасырлар бойы қан төгіп, басын қатерге
тіккен.

ң өмірі жермен тығыз байланысты.

жерден қасиетті, жерден киелі дүние жоқ. жер бар жерде ел бар. яғни жер өмір сүрер ортамыз. жер – ң жарық дүниеге көзін ашқаннан тербеткен бесігі.

өзінің туын - өскен жеріне деген шынайы сүйіспеншілігін, алаулаған сағынышын, қадір –
құрметін жүректен шыққан құдыретті сөзбен, ойлы өлеңмен, сазды әуенмен, сырлы суретпен жеткізеді.

дәйексөз

баптағанға – жер жомарт

халық даналығы

түйін:   жерді күтіп, баптап, таза ұстау керек. өйткені жер – ана жомарт дархан көңілімен ға барын бергісі келеді. тіпті
қазба байлықтары да жерден алынады. түрлі жеміс – жидектерде, әсем гүлдерде, тіпті дәнді дақылдар да ұдайы суарып күтіп баптағаннан көбейе түседі.

қазақта «ас атасы – нан» деген сөз бар, яғни астың, дәмнің үлкені – нан. ақ пен қараны ажыратып танымай тұрып-ақ оған оң қолына нан ұстауды, нанды баспауды, тастамауды үйретеді. нан қасиетті. кез келген тамақты екі күн жесе, ол қанша нәрлі болғанымен сол тамақтан жалығады. ал бірақ өмір бойы наннан шықпайды, наннан зерікпейді, жалықпайды. дастарқаныңыздың үстінде күнде нан тұрмаса, көңіліңіз де, дастарқаныңыз да – орта, берекеңіз кетіп, дүние ойсырап тұрған секілді басқа тамақ көзіңізге көрінбейді. нанның қасиеттілігінің өзі осыдан-ақ көрінеді. ұнның құрамындағы ң бойына нәр беретін, куат беретін ағзаға қажеттінің бәрі бар. өзге халықты қ, қазақтың нансыз күні жоқ деуге болады. қазақта «қатықсыз қара су ішіп, қара нан жесек те, амандық болсын» деген де сөз бар ғой… «нанды жерге тастама», «нанның үстіне зат қойма», «нанды төңкерме», «нанды бір қолмен үзбе» деген сөздің барлығы – сол нанның қасиетіне орай айтылған тыйымдар. тіпті ашыққан кезде қолы жетпейтін биікте тұрған нанды құранның үстіне шығып алуға болады екен, бірақ нанның өзін ешқашан баспаған. нанның қасиетті құраннан да жоғары бағаланатынын осыдан-ақ білуге болады. « атамыз бен хауа анамыз пейіштен қуылған кезде ит бірге ілесіп кетіп, сонда бидай иттің ұртында келген дейді. итті «жеті қазынаның бірі» дейтін себебіміз сол иттің ырыздығын жеп жүр» деген бұрыннан келе жатқан аңыз бар. бір таңданарлығы, жер бетінде басқа дақылдардың, жемістердің барлығының жабайы түрі бар. айталық, алманың, жуаның, сұлының дегендей, барлығының жабайы түрі табиғатта кездеседі, бірақ бидайдың жабайы түрі жоқ. сол себептен де, қазіргі тілмен айтсақ, бидайдың ғарыштан келгеніне иланасың. шынымен, осы қисынға, «бұл жердің дәні емес, бізге бейнебір ғарыштан жеткен» дегенге біртүрлі сенгің келеді. үйге келген кез келген асығыс болса да, өзге тамақтан емес, наннан ауыз тиіп шығады. ң арасындағы ынтымақ бірлік, бір-біріне деген жақсы қарым-қатынас, ауызбіршілік дастарқанның үстіне қойылған нан арқылы нығая түседі, яғни өзі нан ауыз тиген үйіне қазақ жамандық тілемеген. нанын берген ға жамандық ойламаған. қазақтың «бір күн дәм татқан жерге қырық күн сәлем» дейтін сөзі осыдан келіп шыққан.

көпшілік мінетін көліктер олар: автобус,пойыз,ұшақ,трамвай,метро т.б.әдептілік сақталу керек.олар мынадвй:

1.шылым шегуге болмайды.

2.ұялы телефонмен айқайлап,немесе жан-жағындағы ға қатты айқайлап сөйлемеу керек.

3.үлкен және мүгедек жандарға орын беру керек.

4.қоғамдық көліктер ішіне қоқыс тастап,ластамау керек.

5.жол ақысын міндетті түрде төлеу керек.

6.жүргізушіге кедергі келтірмеу керек.